توجه شده و نظريه اتفاق از هردو جهت ارزيابى و ابطال گرديده است . 3 - نظريهء انباذ قلس : وى نيز از حكماء معروف قرن پنجم قبل از ميلاد بوده است ، وى عالم طبيعت را تركيبى از عناصر چهارگانه آب ، باد ، خاك و آتش مىدانسته است ، و آن تركيباتى كه از روى اتفاق ( بدون محاسبه و هدف‌گيرى قبلى ) صلاحيت بقاء را داشته‌اند باقىمانده و تركيبات ديگر فانى گرديده‌اند ، و آنچه در حيوانات ديده مىشود ، از اعضاء مختلف با خصوصيت‌هاى گوناگون براساس محاسبه و جهت‌گيرى قبلى و غرض خاصى پديد نيامده است ، بلكه به‌طور اتفاق اين‌گونه پديدار گرديده‌اند ، مثلا اگر مىبينيم دندانهاى آسيا پهن و دندانهاى نيش تيز هستند ، نه اين است كه نوع اوّل به خاطر آسياكردن غذا . و نوع دوم براى خرد نمودن آن طراحى شده‌اند ، بلكه ماده خودبخود به اين نحو شكل‌گيرى شده و اتفاقا با نفع و مصلحت انسان نيز هماهنگ است « 1 » . پاسخى كه در متن به نظريهء اتفاق ( درمورد علت غائى ) داده شده است ، همان پاسخى است كه شيخ در شفاء و پس از وى ديگر فلاسفه اسلامى بيان نموده‌اند ، و عبارات متن روشن و گويا است و موارد لازم را در شرح عبارات توضيح داده‌ايم . * * *

--> ( 1 ) طبيعيات شفاء فن اوّل ، مقاله اوّل ، فصل 14 - 13 .